Ouders vragen me vaak: hoe werkt dat nou in zo’n cursus? Je zegt dat ik mijn persoonlijke vragen kan stellen, maar hoe worden die dan beantwoord?

Mijn cursus is geen bak met video’s die je over je heen gestort krijgt, waarna je het zelf maar moet uitzoeken. Ik neem je echt stap voor stap aan de hand mee. Iedere week krijg je een aantal videolessen met opdrachten in je werkboek. En vervolgens ga je een aantal dingen thuis oefenen. Er zijn livesessies waarin we samen verder de diepte in gaan. En…. aanvullend daarop kun je al je vragen over jouw kind en jouw situatie aan mij stellen.

Hoe dat in z’n werk gaat? Dat laat ik je het liefst gewoon zien. Hieronder vind je drie vragen van ouders uit de cursus, met mijn antwoorden. Geanonimiseerd uiteraard.

1. Dochter van bijna 3: prikkels die je niet kunt vermijden

Vraag:

Veel grote druppels die in mijn dochters emmer vallen lijk ik weinig invloed op te hebben (harde geluiden op straat, grote indrukwekkende voertuigen, afwijzing door derden). Daarnaast wil ik ook dat ze hieraan blootgesteld wordt om weerbaarheid te ontwikkelen. Hoe vind je daar een balans in? Druppels proberen weg te nemen, verminderen of verdampen versus het gevoel erkennen.

Antwoord:

Wat een goede en eerlijke vraag, en ik snap deze worsteling heel goed. Want het is inderdaad zoeken naar die balans. Aan de ene kant wil je haar emmer niet voortdurend laten overstromen, en aan de andere kant wil je haar ook niet helemaal uit de wereld halen, want ze moet wel iets leren dragen.

Voor de dingen waar je écht geen invloed op hebt, zoals harde geluiden op straat, grote voertuigen en afwijzing door anderen, zit je in de derde categorie van druppelmanagement. Druppels die je niet kunt vermijden of verdampen, kun je wel helpen verwerken door erbij te zijn. Erkenning geven, ondertitelen wat er gebeurt, haar even tegen je aantrekken of een knuffel geven. Niet om de druppel weg te halen, maar om haar door dat moment heen te helpen. Dat is jouw rol op die momenten, en daar zit echt veel waarde in.

En als je merkt dat haar emmer structureel toch te vol blijft door dit soort onvermijdelijke druppels, dan zit de winst niet in nóg meer dingen vermijden. Die zit juist in het extra hard inzetten op verbinding, voorspelbaarheid en ontspanning zoals je hebt geleerd in week 2 tot en met 4. Door die batterijen flink op te laden, ontstaat er meer ruimte in haar emmer om de druppels op te vangen die er nu eenmaal toch bijkomen.

Dan over die weerbaarheid. Kinderen ontwikkelen die het beste in wat in de ontwikkelingspsychologie de zone van naaste ontwikkeling wordt genoemd. Dat betekent: net iets buiten wat ze nu al moeiteloos aankunnen, maar niet zo ver dat het ze overspoelt. Het is dus echt geen kwestie van haar bewust blootstellen aan veel meer dan ze nu aankan om haar sterker te maken. Als de lat te hoog ligt, leert ze namelijk niet dat ze het kan, maar juist dat ze het níet kan. Dat heeft een omgekeerd effect op haar zelfvertrouwen en haar weerbaarheid.

Wat wel werkt: kijk waar ze nu zit. Wat kan ze op dit moment goed aan, op de momenten dat ze lekker in haar vel zit, met een aardig leeg emmertje? Vanuit dat punt ga je heel geleidelijk uitbreiden. Een klein stapje, even kijken hoe dat valt, en als dat goed gaat een volgend klein stapje. Niet wanneer haar emmer al vol zit, maar juist op momenten dat ze het ruim aankan. Zo bouwt ze succeservaringen op, en groeit haar weerbaarheid van binnenuit.

En vergeet niet: het feit dat ze überhaupt naar buiten gaat, dat er mensen om haar heen zijn, dat er onverwachte dingen gebeuren, dat is op zich al weerbaarheidstraining. Daar hoef je niets extra’s voor in te bouwen. Wat zij vooral nodig heeft is een ouder die ziet wanneer het te veel wordt en die helpt om weer in balans te komen. Door die ervaring leert ze: ook als de wereld even te veel is, kom ik er met hulp weer doorheen. En dát is uiteindelijk wat haar veerkrachtig maakt.

2. Zoon van 6: “Hou je bek”, zomaar uit het niets

Vraag:

Mijn zoon doet thuis regelmatig brutaal tegen me, op onverwachte momenten. Er is dan geen sprake van ruzie of boosheid. We zitten bijvoorbeeld rustig te eten samen, of hij is aan het spelen, en dan zegt hij opeens iets als ‘hou je bek’. Soms lijkt hij zo zijn schooldag af te reageren (dan heeft een klasgenoot hetzelfde tegen hem gezegd), en daar kan ik beter mee omgaan, maar soms lijkt hij me ook bewust uit te dagen. Hij geeft meestal geen duidelijk antwoord als ik vraag waarom hij zulke dingen tegen me zegt. Streng reageren, uitleggen dat het me verdrietig maakt, helpt niet. Ik kan en wil het niet negeren. Hoe kan ik hier het beste mee omgaan?

Antwoord:

Wat kan zo’n “hou je bek” uit het niets je raken, en logisch dat je het niet zomaar wil laten lopen.

Hier kunnen verschillende dingen meespelen, en het helpt om ze even naast elkaar te leggen. Vaak is het een vorm van ontlading. Hij reageert zijn schooldag een beetje af, en jij bent zijn veiligste plek, dus bij jou komt de opgespaarde spanning er gemakkelijk uit. Dat zie je zelf al bij de keren dat een klasgenoot hem datzelfde had gezegd. Daarnaast kan het napraten zijn. Hij pikt zo’n zin op school op en probeert thuis uit wat die doet. En soms is het een onbewuste manier om de grens of de relatie even te testen. Dat voelt voor jou als bewust uitdagen, terwijl het meestal in datzelfde ontladen en testen zit, zonder kwade bedoeling.

Dat streng reageren en uitleggen dat het je verdrietig maakt niet helpt, is goed te verklaren. Daarmee geef je namelijk juist veel aandacht aan die opmerking, en alles wat veel aandacht krijgt, groeit. De waarom-vraag kan hij bovendien meestal niet beantwoorden. Hij weet het zelf niet, en zo’n vraag voelt al snel als druk.

Je hoeft het niet te negeren, en je hoeft er ook geen groot ding van te maken. Daartussenin zit precies de fijne middenweg, namelijk een korte, rustige en duidelijke grens vanuit krachtig leidinggeven. Iets als “zo praten we niet tegen elkaar”, kort en warm, en daarna ga je gewoon door. Geen stemverheffing, geen lange uitleg en geen groot gesprek op dat moment. Juist door die lage, kalme toon haal je de lading eraf. Hoe minder hij merkt dat het jou uit balans brengt, hoe minder interessant het wordt om te herhalen.

Wat ook heel goed kan helpen, is een totaal andere benadering waarbij je humor inzet. Op het moment dat hij iets zegt wat heel brutaal klinkt, kun je bijvoorbeeld zogenaamd verschrikt op je stoel omhoog schieten, hem met grote verbaasde ogen aankijken en met een gekke stem zeggen “oh help, wat zeg jij nou?” en dan zelf heel hard in de lach schieten. Of je maakt er een klein toneelstukje van, iets als “oh jee, hier is iemand een grote overtreding aan het begaan, gelukkig ben ik de politieagent en kan ik een bekeuring uitschrijven”. Of je gaat zelf allemaal heel gekke random woorden roepen, hoe gekker hoe liever. In dat grapje klinkt nog steeds duidelijk door dat dit niet de bedoeling is, en tegelijk haal je met die gekkigheid alle spanning eruit. Zo begrens je hem op een luchtige, vrolijke manier, en juist dat werkt bij veel kinderen verrassend goed.

De grotere winst zit daarnaast in het ontladen op een ander moment. Help hem na school zijn spanning kwijt te raken, bijvoorbeeld door even te bewegen, even rust te pakken of even zijn verhaal bij je te doen. Hoe meer hij op een fijne manier kan ontladen, hoe minder het er op zo’n rare, brutale manier uitkomt.

Daarnaast kun je op een rustig moment, dus niet in het moment zelf, samen kort benoemen hoe jullie wel met elkaar praten. Zo maak je er een gezamenlijk ding van in plaats van een straf. En het kan geen kwaad om heel eerlijk ook even naar de toon in huis te kijken. Kinderen nemen veel over van hoe wij praten, dus hoe rustiger en respectvoller de sfeer, hoe meer hij dat vanzelf overneemt. Dat is geen verwijt, gewoon iets om mee te nemen.

Dit betekent niet dat het meteen weg is. Hoe rustiger en kleiner jij reageert, en hoe meer ruimte er is om te ontladen, hoe sneller die brutale opmerkingen vanzelf minder worden.

3. Zoon van 11: elke schoolochtend strijd

Vraag:

Onze oudste zoon is 11 jaar geworden. Hij gaat niet graag naar school, hij vindt het maar onzin en hij blijft hier over klagen. De meeste moeite heeft hij om op schooldagen uit bed te komen. Rustig wakker maken, een wekker gebruiken, samen een plan maken, extra vroeg of juist zo laat mogelijk wakker maken, muziek opzetten… niets lijkt te helpen. Als hij er dan eenmaal uit is dan krijg ik te horen: “Je moet die stomme rolluiken niet opendoen, je moet me gewoon laten liggen.” “Ze moeten die stomme school gewoon later starten,” etc. Elke schooldag is een strijd. Wat kan ik het beste tegen hem zeggen als ik hem wakker maak of hij zo geïrriteerd naar beneden komt? Heb jij nog suggesties?

Antwoord:

Wat herkenbaar, en wat vermoeiend als elke schooldag zo begint.

In het moment zelf is erkenning je krachtigste middel. Hij moet immers toch gaan, dus daar valt weinig te onderhandelen. Wat dan het beste werkt, is laten merken dat je hem snapt, met iets als “ik snap je, je baalt er echt van en je hebt totaal geen zin”. Je gaat niet in de tegenaanval als hij moppert over de rolluiken of de schooltijden. Je erkent gewoon dat het rot voelt, en daarna help je hem rustig op gang. Vaak haalt juist die erkenning al een deel van de scherpte eruit. Hier komt eigenlijk alles samen wat je in de week over emoties hebt geleerd.

De echte winst zit in het gesprek op een ander moment. Voer dat dus niet in het heetst van de ochtend, maar in het weekend, als hij lekker in zijn vel zit. Kijk hiervoor ook even naar de module over samenwerken. Je kunt het openen met iets als “lieverd, ik wil het even rustig met je hebben over school, want ik merk dat je er zo tegenop ziet en dat vind ik echt rot voor je”. Je laat daarbij doorklinken dat je hem serieus neemt. Iets als “ik kan je niet thuishouden, en tegelijk wil ik graag begrijpen wat het voor jou zo zwaar maakt”.

Belangrijk is om je vragen vooral richting de oplossing te stellen. Vraag dus niet zozeer wat hij moeilijk vindt, maar wat hem zou kunnen helpen. Zegt hij weer dat hij het gewoon stom vindt, dan kun je rustig doorgaan met “oké, en wat zou het voor jou draaglijker maken?” of “zijn er dingen die we met de leerkracht kunnen bespreken zodat het voor jou makkelijker wordt?”. Zo krijg je langzaam boven tafel waar de frustratie precies zit, zonder dat het als een verhoor voelt.

Ga daarnaast ook het gesprek met school aan. Kijk samen met hen wat zij zien en ervaren. Sluit het lesaanbod goed aan, is het misschien te druk of zijn er te veel prikkels in de klas, en past het niveau bij hem? Soms zit de frustratie in werk dat te moeilijk is, en soms juist in werk dat veel te makkelijk is. Kinderen die bijvoorbeeld hoogbegaafd zijn, vinden school vaak ook ingewikkeld, omdat ze zich vervelen of onvoldoende uitgedaagd worden. Kinderen voor wie de lesstof juist te moeilijk is, voelen zich de hele dag falen en onzeker. Dat zijn allemaal dingen die de moeite waard zijn om te onderzoeken, samen met school.

En als je dat allemaal hebt bekeken en het speelt niet, en hij vindt school nog steeds “gewoon stom”, dan kun je nog iets moois inzetten: een snipperdag. Spreek bijvoorbeeld af dat hij per periode van een paar weken één dag krijgt die hij zelf mag inzetten, gewoon omdat hij ook af en toe even niet hoeft. Houd het wel voorspelbaar. Je kunt dan vragen “wil je je snipperdag vandaag inzetten, of bewaar je hem liever nog even?”. Vaak zie je dat kinderen er dan toch voor kiezen om te gaan, omdat ze die kostbare dag niet zomaar kwijt willen. Ik heb bij mijn eigen kinderen zelfs meegemaakt dat de periode bijna voorbij was, ze de snipperdag nog hadden, en die laatste schooldag dan net iets leuks bleek. Dus gingen ze alsnog en gebruikten ze de dag niet eens.

Hoe vaker hij ervaart dat jij hem serieus neemt en met hem meedenkt, hoe minder die ochtenden een pure strijd hoeven te zijn.