De druppel afwijzing

Ik was moe. Echt heel moe. Sep (toen 4) zat heerlijk te spelen en ik viel op de bank in slaap. Na een minuutje of tien sprong hij ineens bovenop me, met een brede lach op zijn gezicht. Ik schrok me rot. En vanuit die schrik floepte het eruit: “Wil je dat nóóit meer doen?” Net iets feller dan ik had gewild.

Het vrolijke jongetje van een seconde eerder veranderde in een razend monstertje. Stampvoetend, schreeuwend: “Wat doe jij nou!”

Herken je dat? Dat je denkt: hoe kan mijn kind zó heftig reageren op iets kleins? Dan speelt er bij jouw kind waarschijnlijk ook wat ik de druppel afwijzing noem. Het goede nieuws: als je die druppel eenmaal herkent, kun je er heel veel aan doen.

Wat is de druppel afwijzing?

Je kunt het gedrag van je kind zien als een emmertje dat volloopt. Alles wat er op een dag gebeurt, valt er als een druppel in. Bij temperamentvolle kinderen is dat emmertje kleiner, vallen er meer druppels in en zijn die druppels groter.

Afwijzing is voor veel temperamentvolle kinderen misschien wel de zwaarste druppel. Het gaat om de emoties van een ander die op hém gericht zijn: boosheid, irritatie, kritiek. Omdat deze kinderen zo gevoelig en opmerkzaam zijn, zien ze elke frons en horen ze elke ondertoon. En het voelt al snel als: er is iets mis met mij.

Het ene kind stroomt dan over. Hij wordt boos, brutaal of zelfs gemeen. Het andere kind doet de deksel op zijn emmer, trekt zich terug en is de rest van de dag niet meer zichzelf. Maar die boosheid is geen onwil. Onder dat felle gedrag zit vaak een intense schaamte. En onder die schaamte zitten eigenlijk maar een paar vragen: Zie je me nog wel? Vind je me nog lief? Doe ik het nog goed?

Waardoor voelt je kind zich afgewezen?

Afwijzing zit vaak in kleine dingen die je zelf niet eens zo bedoelt. Denk aan:

• kritiek en correcties, ook als ze goed bedoeld zijn
• een zucht, een strenge toon of een “nee” dat net te hard klinkt
• iemand die nors kijkt, of vriendelijk doet maar van binnen geïrriteerd is
• een ouder die met zijn hoofd ergens anders is, of op zijn telefoon kijkt
• buitengesloten worden, of gecorrigeerd worden waar anderen bij zijn
• vergeleken worden: “Je broer doet het wel gewoon”

En al die zinnetjes die we allemaal wel eens zeggen, met de beste bedoelingen: “Doe nou eens rustig.” “Waarom doe je nou zo?” “Kun je nou nooit eens gewoon meewerken?”

Het wrange is dat juist temperamentvolle kinderen dit soort opmerkingen veel vaker te horen krijgen. De hele dag door. Hun emmertje loopt vol, ze worden feller, en dan komt er weer een opmerking. Zo kunnen juist de opmerkingen die bedoeld zijn om te helpen, het onbedoeld nog wat zwaarder maken.

Het mooie is: dit kun je veranderen. Met kleine dingen die je morgen al kunt doen.

Drie manieren om je kind minder afwijzing te laten voelen

1. Zeg wat je wél wilt zien

Soms heeft je kind gewoon feedback nodig. Maar je kunt precies hetzelfde bereiken op een manier die veel zachter binnenkomt: door te vertellen wat je wél wilt zien.

Duwt je peuter steeds zijn broertje? In plaats van “Niet zo hard duwen” zeg je: “Je wilt je broertje knuffelen, hè? Kijk, zo kun je hem heel zachtjes aaien.” Gaat je zoon van negen brutaal tegen je in? In plaats van “Hé, niet zo’ brutaal jij” zeg je: “Ik merk hoe erg dit je dwarszit. Vertel het me maar rustig.”

Springt je kind op de bank? In plaats van “Niet doen, straks val je” zeg je: “Wat heb jij lekker veel springenergie! Kom, dan leg ik hier een groot kussen op de grond.” Pakt hij steeds het speelgoed van zijn zusje af? In plaats van “Niet afpakken!” zeg je: “Kijk, je zusje wil ook graag spelen. Welk speelgoed zou jij haar kunnen geven?”

En wil je toch iets zeggen over zijn gedrag? Doe dat dan later, als zijn emmertje weer wat leger is. “Soms ben je heel boos op me. Dat mag. Maar ik wil wel dat je dan respectvol met me praat.” Want als zijn emmer al vol zit, maakt de manier waarop jij iets zegt het verschil tussen een emmer die overstroomt en een kind dat nog openstaat voor wat jij te zeggen hebt.

Je bent er geen spat minder duidelijk om. Maar je kind hoort niet meer de hele dag wat hij fout doet, maar wat hij kan doen. Dat voelt als ruimte in plaats van afwijzing.

2. Laat hem zichzelf zien door jouw ogen

Je kind kijkt naar zichzelf op de manier waarop jij naar hem kijkt. Hoort hij de hele dag wat er niet goed gaat, dan gaat hij zichzelf ook zo zien: als een kind dat het nooit goed doet. Maar hoe meer hij zichzelf ziet als iemand die iets kán, hoe meer hij zich daar ook naar gaat gedragen.

Dus elke keer dat je kind iets doet waarvan je denkt: hé, dat is fijn, benoem het. Niet met “goed zo” of “knap hoor”, maar in twee stapjes. Eerst beschrijf je wat je ziet gebeuren, zonder er goed of fout aan te hangen. Daardoor voelt je kind dat je echt naar hem keek. En daarna koppel je er een eigenschap aan: jij bent echt iemand die… Of: wat kun jij al… Zo geef je hem een beeld van wie hij is.

“Je hebt helemaal zelf je schoenen aangetrokken. Jij bent echt een handige Harry.”

“Het is je gelukt om het helemaal zelf te doen. Wat ben jij al zelfstandig.”

“Ik zag je vanmiddag je schepje uitlenen aan dat meisje in de speeltuin. Jij bent echt iemand die goed kan delen.”

“Je zag dat je zusje verdrietig was en je bracht haar knuffel. Jij bent echt iemand die goed op anderen let.”

Voor een kind dat de hele dag hoort wat er niet goed gaat, is dit zó waardevol. Het is alsof je hem een spiegel geeft waarin hij zichzelf eindelijk ziet zoals jij hem eigenlijk ook ziet. Een lief, behulpzaam, slim kind. Dat is hij namelijk allang. En hoe vaker hij dat hoort, hoe meer hij het gaat geloven. En hoe meer hij het gelooft, hoe vaker hij het laat zien.

3. Laat merken dat je blij bent dat hij er is

Die druppels afwijzing vallen er nou eenmaal. Je bent geïrriteerd, je zucht, je roept van de schrik iets te fel. Dat gebeurt gewoon, bij mij ook. Maar je kunt er veel tegenwicht aan geven. Vooral door elk weerzien met warmte te beginnen.

Staat je dreumes ’s ochtends veel te vroeg aan de spijlen van zijn bedje, terwijl jij nog best een paar uur had willen slapen? Laat het eerste wat je zegt dan toch zijn: “Oh liefje, wat fijn om jou weer te zien. Goedemorgen.”

Komt hij mopperend en nukkig uit school en denk je: daar gaan we weer? Vraag dan niet meteen wat er is, maar heet hem eerst welkom met een grote glimlach. “Hé lieverd, fijn dat je er weer bent.”

Of als hij even naar de wc is geweest en weer binnenkomt: “Kom eens hier jij, dan krijg je een dikke knuffel. Wat ben ik toch een bofkont met jou.”

Zo leert je kind dat jouw liefde niet afhangt van hoe hij zich gedraagt. Dat hij ook na een rotmoment welkom is. En juist dat gevoel van veiligheid maakt zijn emmer weer wat leger. Het mooie is: dit kun je niet te veel doen. Honderd keer per dag mag gewoon.

En als de druppel tóch valt?

Dan helpt het om te weten: je kind is op dat moment niet brutaal. Hij voelt zich gekwetst. Leg nog even niks uit, want de schaamte blokkeert alles. Geef eerst erkenning: “Dat klonk streng hè. Dat voelde niet fijn.” En wil je iets bespreken, doe dat dan later, met z’n tweetjes.

Toen Sep die middag was uitgeraasd, trok ik hem dicht tegen me aan. “Och jochie, je voelde je echt heel naar hè, toen je dacht dat ik boos op je was.” “Ja”, snikte hij nog even na, “ik wilde je alleen maar knuffelen.” En precies dat hebben we toen maar uitgebreid gedaan.

Meer druppels, meer knopjes

Afwijzing is maar één van de druppels die in het emmertje van je kind vallen. In de cursus Begrijp je temperamentvolle kind neem ik je mee langs alle druppels en alle knopjes waar je aan kunt draaien. Zodat je kind zich vaker gezien en geliefd voelt, en er thuis meer rust komt.

Yvonne schreef me na drie weken: “Ik zie meer de behoeftes achter haar gedrag en kan daardoor milder zijn en meer uit mijn irritatie stappen. Ik voel me geen slechte moeder meer, wat ik me lang gevoeld heb.”

Lees hier alles over de cursus